Myanmar, tussen hoop en illusies

Ze is de Nelson Mandela van Myanmar, een land dat in het westen bekend staat als Birma of Burma in het Engels. Aung San Suu Kyi zat jaren opgesloten in haar eigen huis, gevangen door de militaire junta die het land van 1988 tot 2011 bestuurde. Myanmar heeft nu een civiele regering, maar het misdadige leger beheerst nog steeds 1/4 van alle zitplaatsen in het parlement. Ook de ministeries van defensie en binnenlandse zaken vallen onder militair bestuur. Door compromissen te sluiten met de generaals, heeft Aung San Suu Kyi in feite geaccepteerd dat de misdadige legerleiding onbestraft blijft en daarnaast nog veel invloed blijft uitoefenen op haar regering!

Myanmar is een land met 676,578 km2 aan oppervlakte. Er leven ongeveer 51,4 miljoen mensen waarvan 68% behoort tot de etnische Bamar, een boeddhistisch volk. De Shan en de Karen maken samen 16% van de bevolking uit. In totaal heeft Myanmar meer dan 135 verschillende etnische groepen, die elk hun eigen geschiedenis en taal hebben. Echter de boeddhistische meerderheid heeft altijd met harde hand geheerst en vooral de islamistische minderheid vervolgt. Ook staatskanselier Aung San Suu Kyi heeft geweigerd om zich voor de rechten van moslims in te zetten!

De Republiek van de Unie van Myanmar is nog geen vrij land, ondanks dat de Nationale Liga voor de Democratie nu aan de macht is. Na jaren van militair beleid zijn diens wetten nog steeds van kracht. De grondwet uit 2008 geeft enorm veel macht aan de militairen. Zo blijven de ministeries van defensie en binnenlandse zaken, onder bestuur van een militair. Ook mag het leger 25% van alle zitplaatsen in het parlement bezitten. Het misdadige militair wordt daarnaast gesteund door de Unie Solidariteit en Ontwikkelingspartij, een partij die opgericht is door de voormalige junta!

In 1824 werd het land een Britse kolonie. Ondanks dapper verzet in de eerste Britse-Birmese Oorlog kon het land niet op tegen het Britse Leger. De imperialisten uit Europa beweerde dat ze ”beschaving” kwamen brengen, alsof Myanmar een barbaars land zou zijn geweest. De racistische Britten hadden echter kapitalistische motieven en roofde de grondstoffen weg. In 1885 ontstond een tweede oorlog die wederom door de Britten gewonnen werd. Dit keer namen de imperialisten geen risico en Myanmar werd ingelijfd bij Brits India!

Tijdens de tweede wereld oorlog maakte de Japanners gebruik van het groeide nationalisme. Nadat ze de Britten verslagen hadden werd de Staat Birma uitgeroepen door de Japanners. Die staat bestond echter slechts om het Japanse leger van dienst te zijn. In 1945 kwamen de Britse imperialisten weer terug om ”hun” kolonie op te eisen. Bogyoke Aung San (vader van Aung San Suu Kyi) speelde een belangrijke rol bij de strijd tegen het Britse imperialisme. Hij werd minister president maar kon weinig politieke besluiten nemen zonder de goedkeuring van de Britten!

Bogyoke Aung San was in staat om de verschillende volkeren te verenen. Echter op 19 juli 1947 werd hij vermoord door aanhangers van Galon U Saw, de vorige minister president. De nieuwe; Unie van Birma zou nooit een stabiel land worden nadat het onafhankelijk werd van Groot Brittannië. Dit lag vooral aan de strijd in Zuid Oost Asie, tussen nationalistische regeringen en communistische groepen. In Thailand vocht de communistische partij tegen de reactionaire overheid, in Maleisië steunde de Britten een anticommunistische regering!

Ook in Birma begonnen communisten de overheid te bevechten. Dit zorgde voor een splitsing in de Communistische Partij van Birma. Want de partij zat in Anti-Fascistische Volksvrijheidsliga. Deze liga was een coalitie tussen socialisten, communisten en de progressieve bourgeoisie. Socialistisch was Birma echter niet waardoor de communistische partij opsplitste in een revolutionaire fractie en een gematigde fractie. De revolutionaire fractie nam de naam; Rode Vlag Communistische Partij. Gematigde communisten kregen de naam; Witte Vlag Communistische Partij, dit omdat de revolutionairen een rode vlag gebruikte en de gematigden een witte vlag!

De jaren 50 waren chaotisch. Niet alleen de Rode Vlag Communistische Partij bevocht de overheid, ook etnische minderheden grepen naar de wapens. Premier U Nu wist echter op militair gebied de orde op zaken te houden. Door zijn strijd tegen de revolutionaire communisten wist hij ook wat steun van het westen te krijgen. U Nu introduceerde het Pyidawtha Plan, waarmee hij Birma wou industrialiseren. Het was een zeer ambitieus plan maar mislukte volledig doordat de rijst prijs enorm zakte. Daarnaast had de overheid nauwelijks geld om de plannen te realiseren. In 1956 werd duidelijk dat het Pyidawtha Plan mislukt was en premier U Nu deed vrijwillig afstand van de macht!

Zijn opvolger was de militarist Ne Win. Hij leidde het land slechts twee jaar om de macht daarna weer terug te geven aan U Nu. Maar in die korte tijd had Ne Win van de macht geproefd en hij begon plannen te maken om via het militair aan de macht te komen. Hij had het voordeel dat het leger een bepaalde populariteit bezat en men de centrale overheid wantrouwde. Corruptie en machtsmisbruik waren normaal in het Birma van na de onafhankelijkheid. Alleen het leger werd nog gezien als betrouwbaar!

Twee jaar nadat Ne Win de macht had afgestaan aan U Nu, voerde hij een staatsgreep uit. Samen met loyale soldaten werd de civiele regering afgezet. Premier U Nu en zijn kabinet werden in de cel geworpen en Ne Win riep een (pseudo)socialistische staat uit. De Socialistische Republiek van de Unie van Myanmar moest een staat worden op zowel boeddhistische, socialistische en nationalistische opvattingen. Ne Win was echter fel anticommunistisch en moest niet hebben van het marxisme!

Studenten moesten echter niets hebben van de militaire staatsgreep. Demonstraties ontstonden en men eiste de terugkeer van U Nu. Ne Win gaf het bevel om op de studenten te schieten. Tussen 17 en 130 leerlingen van de Universiteit in Rangoon werden vermoord op 7 juli 1962. Een ”Revolutionaire Raad” werd in het leven geroepen om het land te besturen. Ne Win zag zichzelf als grote leider en introduceerde de ”Birmese weg naar het socialisme”. Ook werd een politieke partij in het leven geroepen genaamde de Socialistische Programma Partij. De partij moest het idee kweken dat onder Ne Win’s ”socialisme” de werkende klasse aan de macht was. Het bleek een enorme illusie!

De nationalisatie van de economie volgde de stalinistische richtlijnen. Maar in plaats van dat de macht bij de werkende klasse terecht kwam, bepaalde staatsbureaucraten wat er geproduceerd moest worden. Doordat de bureaucraten geen verstand van bedrijfseconomie hadden, was mismanagement van staatsbedrijven vaak aan de orde. In de jaren 70 ging het bergafwaarts met wat ooit een redelijk welvarend land was. Rechtse geschiedenisschrijvers geven het socialisme de schuld, maar Ne Win’s regime had nauwelijks iets te maken met wat Marx en Lenin voor ogen hadden. Ook al werd de bezittende klasse onteigend, het militair kreeg de macht en werd een speciale kaste!

Het was Ne Win die afstand nam van de koloniale naam; Birma, hij besloot dat het land nu Myanmar genoemd moest worden door de internationale media. De grondwet van 1974 maakte van het land een éénpartijstaat. Alleen de Socialistische Programma Partij mocht blijven bestaan. Hoewel op papier de partij aan de macht was, lag de werkelijke macht bij de Revolutionaire Raad met Ne Win als voorzitter. De civiele leiders moesten zich altijd schikken naar de wil en wet van de militairen. Het zogenaamde ”socialistische” Myanmar was dus een ordinaire militaire dictatuur!

De Rode Vlag Communistische Partij bevocht de overheid fel, maar werd eind jaren 70 verslagen. De Witte Vlag Communistische Partij leed ook nederlagen, zeker nadat maoïstisch China geen steun meer verleende. In de jaren 80 was Myanmar een armoedig land geworden en zwaar geïsoleerd. Ne Win was paranoïde en wou minimale contacten met het buitenland. Hij sloot zijn bevolking af van de wereld en liet zijn soldaten op iedereen schieten die ook maar iets verkeerds deden. Ondertussen vochten verschillende etnische groepen tegen het wrede totalitarisme van de overheid. Vooral omdat Ne Win een conservatief boeddhistisch bewind afdwong en religieuze minderheden onderdrukte!

Naast zijn paranoia was Ne Win ook bijgelovig en vertrouwde op astrologie. Hij kreeg te horen van zijn persoonlijke astroloog dat het nummer 9 niet te vertrouwen was. Dus moest alles met het nummer 9 verwijderde worden uit de samenleving. Alle geldbiljetten met het nummer 9 erin werden vervangen. Hierdoor verloren vele hun spaargelden wat tot wanhoop leiden. Maar Ne Win had daar geen last van. Als voorzitter van de Revolutionaire Raad genoten hij en zijn militairen van luxe en welvaart, waar het arbeidersvolk alleen van kon dromen!

Ne Win was deels van Chinese afkomst, maar hij minachtte alle etnische minderheden. Ook de Chinezen werden zwaar vervolgt, hun winkels afgepakt en hun scholen gesloten. Als nationalist moedigde hij zijn aanhang aan om Chinezen op straat aan te vallen en te intimideren. De manier waarop de militaire overheid omging met etnische minderheden is te vergelijken met de manier waarop Nazi Duitsland met de joden omging. Nog steeds worden met name moslims vervolgd in het land!

Eind jaren 80 was de maat vol. Na jaren in angst te hebben geleefd waren arbeiders, studenten en monniken het zat, dat militaristische regime. Ne Win en zijn nationaal-socialistische partij hadden het land bankroet gemaakt. Op 12 maart 1988 begonnen de eerste demonstraties tegen het regime. Al snel legde verschillende arbeiders het werk neer en sloten zich aan bij de demonstranten. Het militair merkte dat ze de situatie niet meer de baas waren. Op televisie waarschuwde Ne Win dat verzet tegen de overheid tot gewelddadigheden zou leiden. Hij zei ook dat soldaten met scherp zouden gaan schieten. Toch bleven mensen zich aansluiten bij demonstraties, het hele openbare leven lag stil!

Het was Aung San Suu Kyi die tijdens de opstand, het gezicht werd van hoop. De dochter van Bogyoke Aung San wou eigenlijk nooit de politiek ingaan. Ze leefde al jaren in ballingschap in Groot Brittannië waar ze met een Brit getrouwd was. Toch besloot Suu Kyi om terug te keren en mee te doen met de strijd voor mensenrechten en democratie. Ne Win kreeg te horen dat hij niet meer aan de macht kon blijven. De generaals die hem jaren gesteund hadden en daar ook behoorlijk van profiteerde wouden nu hun eigen luxe leventje redden. Dus trad Ne Win op 23 juli 1988 af als leider van zowel de Revolutionaire Raad als de Socialistische Programma Partij!

Met zijn aftreden was er van de ”Birmese weg naar het socialisme” niets meer over. De partij veranderde van naam en werd de Nationale Eenheidspartij. Ne Win werd opgevolgd door twee civiele leiders totdat generaal Saw Maung besloot om zelf president te worden. Maung leidde de militaire; Staatsraad voor Wet en Orde. Deze militaire junta maakte meteen een einde aan de illusie dat Myanmar een socialistische republiek was. De naam werd veranderd in Unie van Myanmar en de grondwet van 1974 afgeschaft. Vrije verkiezingen werden gehouden een jaar later in 1990!

De Nationale Liga voor de Democratie (NLD) geleid door Aung San Suu Kyi, won deze verkiezingen met een enorme meerderheid aan stemmen. Het militair moest echter niets weten van Suu Kyi en haar democratische plannen. De staatsraad erkende de uitslag niet en weigerde de macht af te staan aan een civiele regering. Generaal Saw Maung liet zijn soldaten hard optreden, duizenden NLD aanhangers werden vermoord. Mannen, vrouwen en kinderen werden genadeloos beschoten. Ook in ziekenhuizen toonde soldaten geen genade. Het waren dappere lokale journalisten die opnames maakte van gedode demonstranten en de vele gewonden. Ze bleven filmen ook al wisten ze dat het militair op hun zou schieten. Generaal Maung wou geen bewijzen hebben van de massamoord die hij pleegde!

Ondertussen kreeg Suu Kyi huisarrest in de villa van haar vader. Omdat ze een icoon was durfde de staatsraad haar niet te veroordelen uit angst voor een revolutie. Dus werd Suu Kyi onder huisarrest geplaatst. Bijna 2,5 jaar mocht ze geen contact hebben met haar Britse man en zoon. In 1996 lukte het John Pilger om in het geheim een interview af te leggen met Suu Kyi. Pilger en zijn team smokkelde een camera de villa in en wisten zo haar verhaal aan de westerse wereld te vertellen. Ondanks internationale sancties was de politieke aandacht voor Myanmar in de jaren 90 zeer gering!

In 1992 werd generaal Saw Maung afgezet door mede generaal Than Shwe. Deze Shwe zou van 1992 tot 2011 het scepter zwaaien over Myanmar. Hij ontpopte zich als een echte autocraat die zijn familie en vrienden zeer goed beloonde voor hun loyaliteit. Natuurlijk hadden de andere legerleiders het ook goed. Maar het waren voor de generaals van de Staatsraad voor Wet en Orde die genoten van het beste. In de jaren 90 weigerde veel landen om zaken te doen met de militaire junta. Maar de olie kapitalisten uit het westen dachten er niet aan om geen slaatje te slaan uit de dictatuur. Zo werkte het Brits-Nederlandse; Shell in Myanmar, terwijl miljoenen arbeiders gebruikt werden als slaven!

Than Shwe was net als Ni Win weinig te zien in het openbaar. Hij was nauwelijks op televisie en leefde geïsoleerd. De militaire autocraat had ook weinig internationale bondgenoten. Alleen met Noord Korea van Kim Jong Il waren goede zakelijke relaties. Terwijl het volk in bittere armoede leefde, gaf Than Shwe enorm veel geld uit tijdens de trouwerij van zijn dochter Thandar. Filmopnames die uit het land gesmokkeld werden lieten zien hoe Thandar Shwe, luxe diamanten droeg en de duurste cadeaus in ontvangst nam. Het was een zeldzame blik in de gesloten privé sfeer van de militaire junta!

Eind jaren 90 had Than Shwe het advies van een Amerikaans marketingbureau gekregen om de naam van zijn junta te veranderen. De Staatsraad voor Wet en Orde werd in 1997 hernoemd in Staatsraad voor Vrede en Vooruitgang, maar in feite veranderde niets aan de manier van regeren. In 2005 besloten de generaals dat de hoofdstad te ”gevaarlijk” was om te wonen en te werken. Vermoedelijk omdat de opstand in 1988, juist begonnen was in Rangoon. Dus werd uit het niets een nieuwe hoofdstad gebouwd genaamd: Naypyidaw. De nieuwe hoofdstad  werd precies zo gebouwd dat de hoogste militaire leiders in het centrum gingen wonen en in de buitenwijken zouden de laagste militaire rangen mogen leven. Terwijl Myanmar leed aan een slechte economie en internationale sancties, genoot de militaire kaste van een westerse levensstandaard!

De militaire junta probeerde om uit haar isolement te komen, maar het internationale kapitalisme eiste economische hervormingen. Dus schafte het regime de subsidies op brandstof af. Hierdoor moest men opeens veel meer geld betalen voor benzine en diesel. Protesten waren het gevolg en de Staatsraad voor Vrede en Vooruitgang schrok erom. De politie trad hard op en schoot ongeveer 20 demonstranten dood. Honderden liet het regime oppakken en veroordelen tot lange gevangenisstraf. Wel werd duidelijk dat de bevolking bereid was om zich te verzetten!

Dus besloten de generaals om af te stappen van de militaire junta. Dit zou verschillende voordelen met zich meebrengen, met name de opheffing van de economische sancties. Er werd een plan opgesteld waarbij de staatsraad opgeheven zou worden, maar het militair via een eigen politieke partij aan de macht kon blijven. Er werd besloten om de Unie Solidariteit en Vooruitgangsorganisatie te gebruiken als politieke partij. De organisatie was in 1993 opgericht als politiek propaganda middel voor de junta!

In 2008 schreef de Staatsraad voor Vrede en Vooruitgang een nieuwe grondwet, waarbij de macht van het militair duidelijk vastgelegd werd. Niet alleen zouden 1/4 van alle parlementaire zetels toebehoren aan het militair, ook de ministeries van defensie en binnenlandse zaken behoorde toe tot de legerleiding. De Nationale Liga voor de Democratie weigerde in eerste instantie om mee te doen met de verkiezingen. Die werden gehouden in november 2010!

De Unie Solidariteit en Ontwikkelingspartij van de generaals won de verkiezingen. Nu kon de Staatsraad voor Vrede en Vooruitgang opgeheven worden. Het westen noemde dit een enorme ”vooruitgang”. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken; Hillary Clinton bracht een bezoek aan Myanmar waar ze kennis maakte met ex-generaal Thein Sein. Deze generaal had het leger verlaten om de rol van een civiele leider te spelen. Than Shwe verdween van het politieke toneel, zijn taak werd overgenomen door de ex-generaal!

Thein Sein werd gekozen tot president van de Republiek van de Unie van Myanmar. Niet alleen de officiële landsnaam werd vervangen, ook de vlag werd aangepast. De vlag van Birmese onafhankelijkheid werden vervangen door de vlag die de Staat Birma gebruikte tussen 1942-1945. Waarom de generaals voor deze vlag kozen is niet duidelijk. Misschien omdat de oude vlag te veel deed denken aan het Ni Win tijdperk en men met deze nieuwe vlag, een nieuw hoofdstuk wou beginnen!

Aung San Suu Kyi kon haar huis eindelijk verlaten en meedoen met de politiek. Maar omdat ze getrouwd was met een buitenlander mocht ze (volgens de grondwet uit 2008) niet president van het land worden. Een slimme zet van de militairen, want die wisten heel goed dat Suu Kyi met een Brit getrouwd was. Door deze regel te schrijven in de grondwet, hoopte het militair dat Suu Kyi geen staatshoofd kon worden. De NLD groeide echter snel in populariteit. Zeker omdat men de corrupte generaals meer dan zat was. De Nationale Liga voor de Democratie besloot om toch mee te doen met de tussentijdse verkiezingen in 2012!

Deze verkiezingen werden weer door de USDP gewonnen. Toch vond het westen dat er weer ”vooruitgang” was geboekt, omdat de NLD dit keer meedeed. Dat de 2012 verkiezingen niet eerlijk waren is duidelijk te zien aan het feit dat de politie mensen arresteerde en democratische debatten onmogelijk maakte. Maar het kapitalistische westen vond dat de sancties langzaam opgeheven konden worden. Met name het westerse kapitalisme stond klaar om gebruik te kunnen maken van de olievelden. President Thein Sein voerde market hervormingen door en privatiseerde staatsbedrijven. Het IMF en de Wereldbank reageerde zeer positief. Dat arbeiders er niet rijker op werden deed er niet toe!

Drie jaar later in 2015 was het land een transformatie ondergaan. Hoewel er meer openheid was behield het militair via hun zetels in het parlement en natuurlijk de Unie Solidariteit en Ontwikkelingspartij (UDSP) de werkelijke macht. Maar de Nationale Liga voor de Democratie (NLD) had het vertrouwen gewonnen van het gewone volk. Aung San Suu Kyi was weer het icoon uit 1988 en men vertrouwde haar om de macht over te nemen. De vraag was of het militair akkoord zou gaan. Toch verzekerde president Thein Sein dat hij een NLD regering zou aanvaarden (zolang het militair veel politieke macht kon behouden)!

Op 8 november 2015 zouden de eerste echte vrije verkiezingen gehouden worden sinds 1990. Het werd de ultieme test om te zien hoe populair de UDSP en NLD nu echt waren. De verkiezingen van 2010 en 2012 waren allemaal gehouden, toen men nog bang was voor de militairen. Maar die angst was grotendeels verdwenen in 2015. Arbeiders durfde nu echt te stemmen en dat lieten ze duidelijk zien. Aung San Suu Kyi won 60,3% van de stemmen. Thein Sein’s UDSP won 4,9% en de Nationale Eenheidspartij (voormalige partij van Ni Win) slechts 0,4%!

Omdat Suu Kyi geen president mag worden hebben ze een tijdelijke oplossing gevonden. Een NLD lid is aangesteld om president te spelen. Suu Kyi is aangesteld als Staatskanselier van Myanmar, een functie speciaal voor haar gecreëerd. Ze heeft aangegeven dat de president haar zal gehoorzamen en dat zij de werkelijke machthebber zal zijn. Daarmee toont ze aan dat ondanks de beperking in de grondwet, Suu Kyi deze regering leidt!

De vraag van revolutionair socialisten is, wat nu? Gaat de NLD nu echt iets veranderen of houden ze alles bij het ouden? De militairen die sinds 1988 zo veel leed, pijn en ellende hebben veroorzaakt lopen nog vrij rond. Generaals zoals Than Shwe leven nog een luxe leven in Naypyidaw, beschermd door de politie. Het is goed mogelijk dat Aung San Suu Kyi net als Nelson Mandela niets onderneemt en passief blijft. Op dit moment toont ze vooral een aanhanger te zijn van de boeddhistische dominantie over Myanmar. Ze weigert om zich in te zetten voor minderheden, met name moslims die onderdrukt worden!

Ook heeft Aung San Suu Kyi niets ondernomen om het criminele leger aan te pakken. Misschien is angst voor een staatsgreep wel de oorzaak, want het militair is niet alleen politiek machtig. Ook heeft het leger een vinger in de economie en bestuurd veel bedrijven. Zolang er niets wordt gedaan tegen misdadigers zoals Than Shwe en Thein Sein, is er geen rechtvaardigheid. Daarnaast moet de regering van Suu Kyi erkennen dat etnische minderheden vervolgt worden. Wij revolutionair socialisten pleiten voor een socialistische federatie waarin alle 135 volkeren samen kunnen leven. Dat eist van de boeddhistische meerderheid dat ze tolerantie tonen en zich openstellen voor andersdenkenden. Voor veel conservatieve boeddhisten is dit lastig, omdat religieus sektarisme jaren is aangemoedigd door de militaire machthebbers. Haat tegen moslims is een norm gebleven!

Wij pleiten voor de opbouw van een revolutionaire arbeiderspartij op een socialistisch programma. Niet het nationalistische nep-socialisme van Ni Win of het stalinisme van Mao Zedong. Wij staan voor socialisme van onderaan, van arbeidersraden en volledige vrijheid van de arbeidersklasse om te participeren. De NLD is geen socialistische partij, eerder een liberale partij die het internationale kapitaal te vriend wil houden. Het ANC van Mandela koos die weg ook!

Myanmar/Birma heeft nog een lange weg te gaan voordat ze een echte democratie zijn. Het kapitalistische westen is al tevreden met beleid gericht op privatiseringen en marktwerking. Revolutionair socialisten keuren dit beleid af en pleiten voor de macht van de werkende klasse. Dat Aung San Suu Kyi voorlopig niets radicaals heeft gedaan bewijst dat ze geen alternatief is. Revolutionair socialisten vrezen dat onder haar beleid geen verbeteringen zullen komen voor de arbeidersklasse. Daarom is een nieuwe arbeiderspartij noodzakelijk om de strijd te voeren voor het socialisme. Op dit moment hebben vele nog vertrouwen in Suu Kyi en haar aanhangers. Maar als de situatie niet veranderd zal desillusie ontstaan en een gevoel van verraad en machteloosheid. Het icoon Aung San Suu Kyi moet maar laten zien hoe ze haar land wil verbeteren, onder het wakende oog van een corrupt misdadig militair en het internationale kapitalisme!

 

Legerleider Min Aung Hlaing hier met Staatskanselier Aung San Suu Kyi

Legerleider; Min Aung Hlaing hier met Staatskanselier; Aung San Suu Kyi

Advertenties